1․Տրված հատվածները արևմտահայերենից փոխադրի՛ր արևելահայերեն։
Մեր թթենիները հինգ ամիս բերք կուտային։ Մայիսի առաջին շաբաթները կճերմկնային, հունիսին կանուշնային։ Հուլիսին, օգոստոսին անանկ կըլլային, որ մեղր կդառնային, մատերնիս իրար կփակցնեին: Օգոստոսին վերջավորությանը, սեպտեմբերին՝ չամիչ կըլլային։ Ճյուղերը կմնային, կամ, գետին կթափեին։ Չամիչներեն ալ անուշ։ Մինչև Վարագա խաչերը՝ թե իրենք իրենցմե կիյնային, թե նորեն կբուսնեին։
Բայց մենք կխնամեինք մեր թթենիները։ Մայիսեն առաջ կհարդարեինք ծառերուն տակը։ Խիճ մը, խոտ մը պիտի չմնար։ Ծեփիչով կծեփեինք։ Լողով կլողեինք։ Ագուգաներով կծածկեինք առուներու ցանցը: Այսինքն՝ գետեզերքի մողիներու, ուռիներու, եղեգներու ճյուղերով կգոցեինք։ Հողով կծեփեինք։ Փապուղի կընեինք, որպեսզի թութերը առուները չիյնան ու գետը չերթան։ Կաղբեինք արմատերը, ամեն յոթը օրը կոռոգեինք, ջուրով կողողեինք։
Հակոբ Մնձուրի «Արմտանի այգիները»
2․ Ամեն կիրամուտքի եկեղեցի կերթար. կիսակործան ու գյուղին տնակներուն պես հին ու սևցած եկեղեցի մը, ուր պզտիկուց ի վեր գացած էր և ուր իր պսակը օրհներ էին։
Հոն, սուրբերու պատկերներուն դեմ զորս լուռ, բայց անաչառ վկաներ կը կարծեր իր ամուսնության, իր տառապանքը կը պարզեր ու ջերմեռանդ աղոթքներովը, որոնք հանդիմանության պես բան մը կը նշանակեին, պատասխանատու բռնել կ’ուզեր այս եկեղեցին իր խորանովը, մասունքներովը, բոլոր սուրբերովը, իր կործանած հույսերուն համար։ Սակայն այս հավիտյան բացակա էրկանը համար ըրած աղոթքները չէին փոխեր իր ճակատագիրը։ Այն ատեն հարկ կ’ըլլար համոզվիլ, բոլորովին հույսը կտրել այս ամեն ժամ սպասված ու ամեն ժամ ի դերև եղած վերադարձեն։
Գիտեր, ստույգ դիտեր ալ, որ ամուսինը չպիտի գար.բայց իրիկունը, առանց ուզելու, քայլերը կ’առաջնորդեին զինքը այն արտը, ուրկե վերջին անգամ տեսած ու Պոլիս ճամփած էր իր երիտասարդ էրիկը։ Հոն, կանգուն և առանձին, հեռուն տարածվող ընդարձակ ու հարթ դաշտին վրա պտտցնելով իր հետախույզ նայվածքը, Այրին դեռ կը սպասեր։
Գրիգոր Զոհրապ «Այրին»
Մեր թաղը գեղին ետ ինկած թևերեն մեկն է։ Ան փաթթված պզտիկ բլուրի մը երկու թևերը։ Մայր փողոցեն փրթած տուներու այս ծուռումուռ վերելքը, իրարու կռթնած պատերուն թանձր պաշտպանությանը տակ ունի իր նկարագիրը, մասնահատուկ իր գիծերուն մեջ։ Թաղը զուրկ չէ բոլոր այն տարրերեն, որոնք գեղին ամբողջությունը կը շինեն։ Ունի իր հարուստը, իր խելացին, իր պառավներուն և ծերերուն, կույրերուն և անկարներուն պաշտոնական կույտը։ Ունի իր տոնական հաճույքներուն հանրատեղին։ Ունի իր հոտերը, կենդանիները, ձեթհանը, աղբյուրը։ Մեր տունին առջև կա մեծ ալանկը, ուր անցան անդրանիկ մանկության և անոր հետևող առջի պատանությանս ձմեռները, բոլոր այն խաղերով, որոնք առավոտեն կը սկսին, օրհասակի հացովը կ՚ընդհատին։ Գմբեթով փուռին տակ կը հանգչի հին կաղնիին պատմական կոճը, ուր սերունդներ կարգով իրենց տեղերն են ունեցեր։ Հաճի Պաղտրկը ունի ատկե դուրս իր ձեռակերտ կոճն ալ, քիչ մը ավելի բաց, ավելի ետ դուռին մոտիկ։ Հոն կը նստի ան ամեն իրիկուն արևմուտքեն քիչ մը ետքը։
Թաղին հարուստն է։ Մարդ մըն է ան, որ ամէն գեղ գալուս չփոխուելու հանելուկը ցույց կու տա ինծի։ Չճերմկող քիչ մազեր գտակին երկու ծայրերեն միշտ դուրս կրնային։ Արևեն եփած, մասնավոր փայլ առած երեսներուն վրա գիծերը շատ քիչ են։ Միշտ կռնակն է, ամառ ու ձմեռ առանց թևի ապա մը, որ կը գոցե իր մեջքին կեսը։
Հակոբ Օշական
1․ Հակոբ Մնձուրի «Արմտանի այգիները»
Մեր թթենիները հինգ ամիս բերք կուտային։ Մայիսի առաջին շաբաթները կճերմկնային, հունիսին կանուշնային։ Հուլիսին, օգոստոսին անանկ կլինեին, որ մեղր կդառնային, մատերս իրար կփակցնեին։ Օգոստոսի վերջերին, սեպտեմբերին՝ չամիչ կլինեին։ Ճյուղերը կմնային, կամ գետին կթափեին։ Չամիչներն էլ անուշ էին։ Մինչև Վարագա խաչերը՝ թե իրենք իրենցմա կիյնային, թե նորից կբուսնեին։
Բայց մենք կխնամեինք մեր թթենիները։ Մայիսից առաջ կհարդարեինք ծառերի տակը։ Խիճն ու խոտը պիտի չմնար։ Ծեփիչով կծեփեինք։ Լողով կլողեինք։ Ագուգաներով կծածկեինք առուների ցանցը։ Այսինքն՝ գետեզերքի մողիների, ուռիների, եղեգների ճյուղերով կգոցեինք։ Հողով կծեփեինք։ Փապուղ կընեինք, որպեսզի թութերը առուները չիյնան ու գետը չերթան։ Կաղբեինք արմատները, ամեն յոթ օրը կոռոգեինք, ջրով կքողեինք։
2․ Գրիգոր Զոհրապ «Այրին»
Ամեն կիրամուտքի եկեղեցի կերթար՝ կիսակործան ու գյուղի տնակներին նման հին ու սևացած եկեղեցի, ուր փոքրուց ի վեր եկել էր և ուր իր պսակը օրհնություն էր ստացել։
Այնտեղ սուրբերի պատկերների դիմաց լուռ, բայց անաչառ վկաներ էր կարծում, իր ամուսնությունն ու տառապանքը պարզ էր, ու ջերմեռանդ աղոթքներով, որոնք կարծես հանդիմանության նման բան էին նշանակում, ուզում էր պատասխանատու բռնել այս եկեղեցին՝ իր խորանով, մասունքներով, բոլոր սուրբերով, իր կործանված հույսերի համար։ Սակայն հավիտյան բացակա ժամանակի համար արած աղոթքները չէին փոխի իր ճակատագիրը։ Այդ պահին հարկ էր համոզվել՝ բոլորովին հույսը կտրել այս ամեն ժամ սպասված ու ամեն ժամ ի դերև եղած վերադարձի վրա։
Գիտեր, ճշգրիտ տեսնում էր նաև, որ ամուսինը չէր գալու, բայց երեկոյան, առանց ուզելու, քայլերը իրեն առաջնորդեցին դեպի այն տեղը, ուր վերջին անգամ տեսել էր իր երիտասարդ ամուսնուն, ով Պոլիս էր ճանապարհորդել։ Հոն, կանգուն ու առանձին, հեռուն տարածվող ընդարձակ ու հարթ դաշտի վրա պտտելով իր հետախույզ հայացքը, այրին դեռ սպասում էր։
3․ Հակոբ Օշական
Մեր թաղը գեղեցիկ է, ետին թևերով մեկ է։ Այն փաթթված է պզտիկ բլուրի մի թևի վրա։ Մայր փողոցի փրթած տուների այս ծուռումուռ վերելքը, իրարու կռթած պատերի հաստ պաշտպանության տակ ունի իր նկարագիրը, մասնահատուկ իր գծերում։ Թաղը զուրկ չէ բոլոր այն տարրերից, որոնք ամբողջ գեղեցկությունը կազմում են։ Ունի իր հարուստը, իր խելացին, իր պառավների ու ծերերի, կույրերի ու անկարների պաշտոնական կույտը։ Ունի իր տոնական հաճույքների հանրատեղին։ Ունի իր հոտերը, կենդանիները, ձեթհանը, աղբյուրը։ Մեր տան առջև կա մեծ ալանք, ուր անցել են մանկության առաջին տարիները և առջի պատանության ձմեռները, բոլոր այն խաղերով, որոնք առավոտյան սկսվում են ու օրհասակի հացով ընդհատվում։ Գմբեթով փուռի տակ հանգչում է հին կաղնիի պատմական կոճը, ուր սերունդներ կարգով տեղ են ունեցել։ Հաճի Պաղտրկը ունի ատկե դուրս իր ձեռակերտ կոճն էլ, մի քիչ ավելի բաց, ավելի մոտ դռան։ Հոն նստում է ամեն երեկո արևմուտքից մի քիչ ետը։
Թաղի հարուստն է։ Մարդ է, որ ամեն գեղեցիկ գալուս չփոխվելու հանելուկը ցույց է տալիս ինծի։ Չճերմկող քիչ մազեր գտվում են երկու ծայրերում, միշտ դուրս կրնանում են։ Արևից եփած, մասնավոր փայլ ունեցող երեսի գծերը շատ քիչ են։ Միշտ կռնակն է, ամառ ու ձմեռ առանց թևի մի ապա, որը կլփի իր մեջքին կեսը։
Դավիթ Սարգսյան 