Առաջադրանքներ

Տրված հատվածն արևմտահայերենից փոխադրի՛ր արևելահայերեն․

Կան տե­ղեր՝ արտ կըլ­լան։ Հոս­կե վար՝ գե­տին ա­փը, Ա­մըր­քա­րի մո­ղես­տա­նը կա: Նե­տե, մաք­րե մո­ղեսնե­րեն։ Արտ ը­րե։ Հոս­կե վեր՝ Թե­ղը կա։ Գե­տին ձախ ա­փը, խի­ճե­րու ա­նա­պատ մըն է։ Ա­մըր­քա­րին չորս ան­գամն է, մինչև Սուրբ Գ­ևոր­գին լեռ­նե­րը կեր­կա­րի։

Խի­ճե­րը մա­կե­րեսն են, հոն ալ արտ կըլ­լա: Եր­րորդ՝ լեռ մըն ալ կա։ Թե­ղեն վեր է։ Ա­պուշ­տա­յեն ան­ցիր, ա­նոնց ուխ­տա­տե­ղին՝ Աստ­վա­ծա­մարն ալ ան­ցիր։ Ա­վա­զուտ­նե­րը։ Գե­տին եր­կու ա­փե­րը կղմինդ­րի գույն ա­վազ­նե­րու տա­րա­ծութ­յուն մը։ Այն­քան մեծ է, որ՝ ձի վազ­ցուր ա­մեն ուղ­ղութ­յամբ։ Աչ­քերդ կխտղտի՝ քա­նի նա­յիս ան­սահ­ման ա­մա­յութ­յու­նը։ Գե­տը կկորսնց­նես։ Ո՞ւր է գե­տը, «հոս գետ չկա» կը­սես դուն քե­զի, մինչև որ ա­փե­րուն մո­տե­նաս։ Քա­նի տասն­յակ­նե­րով ար­տեր կըլ­լան հոն։

Ցա­նե ցո­րենդ՝ այս ե­րեք տե­ղե­րեն ուր որ կու­զես։ Կ­բուս­նին, բայց չեն բարձ­րա­նար։ Մինչև ծուն­կերդ հա­զիվ կհաս­նին։ Ծունկ­թաղ մը հա­զիվ կըլ­լան։ Թ­զուկ բերք մը կառ­նես։ Հաս­կե­րուն եր­կու կող­մե­րը չոր­սա­կան, հին­գա­կան հա­տիկ­նե­րով։ Ա­նոնց ալ­յուրն ալ վտիտ է, ուժ չու­նի։ Խ­մորն ալ չերկն­նար, չի բաց­վիր, չի տա­րած­վիր րա­պա­թին վրա։

Հակոբ Մնձուրի «Արմտանի այգիները»

Կան տեղեր, որտեղ արտ կա։ Այստեղից վար՝ գետի ափին, Ամըրքարի մերձակայքում կա մողեսների վայր։ Նետե, մաքրի՛ր մողեսները։ Արտ արա։ Այստեղից վերև՝ թեղի ծառեր կան։ Գետի ձախ ափը խիճերով անապատ է։ Ամըրքարին չորս անգամն է, մինչև որ Սուրբ Գևորգի լեռներն երևան։

Խիճերը մակերեսում են, այնտեղ էլ արտ կլինի։ Երրորդ՝ մի լեռ էլ կա։ Թեղից վեր է։ Ապուշտայով անցիր, անցիր ուխտատեղի՝ Աստվածամայրից էլ վեր։ Ավազուտները։ Գետի երկու ափերին կղմինդրի գույնի ավազի մեծ տարածություն կա։ Այնքան մեծ է, որ կարող ես ձի վազեցնել բոլոր ուղղություններով։ Աչքերդ խրտթում են, երբ նայում ես անսահման ամայությանը։ Գետը կորցնում ես տեսադաշտից։ «Ո՞ւր է գետը, այստեղ գետ չկա» — քեզ կըսես, մինչև որ ափերին մոտենաս։ Տասնյակներով արտեր կան այնտեղ։

Ցանի՛ր ցորենդ՝ այս երեք տեղերից, որտեղ ուզում ես։ Կբուսնի, բայց չի բարձրանա։ Հազիվ մինչև ծունկ կհասնի։ Միան՜վազ ծունկթաղ կլինի։ Մանրէ բերք կառնես։ Հասկերից երկու կողմերում՝ չորսական, հինգական հատիկներով։ Դրանց ալյուրն էլ թույլ է, ուժ չունի։ Խմորը չի ուռում, չի բացվում, չի տարածվում թաղանթի վրա։

ՆՈՅԵՄԲԵՐ 19-26

Տիգրանյան տերություն. իշխանական պայքար
Առաջադրանք՝

• Ինչպե՞ս և ովքե՞ր /ներքին ու արտաքին ուժեր/ են օգտագործել Տիգրան Կրտսերի գործոնը գահին տիրանալու և իշխանությունը թուլացնելու նպատակով: Ինչպե՞ս կմեկնաբանես իշխանության համար պայքարը, գահակալական դավադրանքները Տիգրան Մեծ․ Թագավորներից թագավորը /էջ 64-68/

Տիգրան Կրտսերի գործոնը օգտագործեցին ներքին, արտաքին ուժերը՝ իրենց իշխանությունը մեծացնելու համար։ Ներքին նախարարական տներն ու Արտաշեսյան տան տարբեր ճյուղերը նրան առաջ էին քաշում որպես հարմար թեկնածու՝ գահը գրավելու նպատակով։ Հռոմն ու Պարթևաստանը նույնպես միջամտում էին, աջակցելով այն կողմին, որը կծառայեր իրենց շահերին։ Այս պայքարները և դավադրությունները թուլացրին կենտրոնական իշխանությունը և բերեցին երկրի անկայունության։

• Արտաշատի պայմանագիր: Հայտնվելով նման իրավիճակում ինչպե՞ս կվարվես դու՝ շարունակել պատերազմը թե՞ ոչ: Ինչու՞: Տիգրան Մեծ․ Թագավորներից թագավորը /էջ 68-70/

Եթե ես լինեի այդ իրավիճակում, պատերազմը չէի շարունակի, որովհետև երկիրը ուժասպառ էր, բանակը՝ թուլացած, և շարունակելը միայն կբերեր grotere կորուստների։ Ավելի ճիշտ էր փրկել երկիրը և ժամանակ շահել ուժերը վերականգնելու համար։

• «Մի նկարրի պատմություն»: Ի՞նչ պատմական իրադարձություններ են ստորև ներկայացված նկարներում և ինչպե՞ս կվերանգրես։ Հայոց պատմության էջեր /էջ 23-24/

Նկարում ներկայացված է տեսարան, որտեղ Պոպեոսը իր ռազմական ճաբարում հանդիսավոր կերպով ընդունում է հայոց թագավորին ։