Թեմա՝ Ոչ մետաղներ (ջրածին, հալոգեններ)
Ներկայացնել հալոգենների կիրառությունը և կենսաբանական նշանակությունը․ (յուրաքանչյուր ուսանող ընտրում է մեկ տարր (ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ) կամ նյութ (աղաթթու, կերակրի աղ) և ներկայացնում)։
Ջրածին (H₂)
1. Ինչո՞ւ է ջրածինը առաջին տեղում աղյուսակում։
Քանի որ նրա միջուկում կա միայն 1 պրոտոն, հետևաբար՝ դա ամենապարզ և ամենաթեթև տարրն է։
2. Ջրածնի ֆիզիկական հիմնական հատկությունները։
- Ամենաթեթև գազն է։
- Գույն, հոտ, համ չունի։
- Ջրում գրեթե չի լուծվում։
- Երկար ժամանակ չի պահվում, շատ թեթև է։
3. Ինչո՞ւ է այրման ռեակցիան էքզոթերմիկ։
Քանի որ ջրածինը այրվելիս (H₂ + O₂ → H₂O) առաջացնում է ուժեղ կովալենտ կապեր, և այդ ժամանակ բացվում է մեծ քանակությամբ շուկայական էներգիա/ջերմություն։
4. Ջրածնի ստացման 2 լաբորատոր եղանակ։
- Մետաղ + թթու → H₂
Օր՝ Zn + HCl → H₂ - Ջրի էլեկտրոլիզ
2H₂O → 2H₂ + O₂
5. Ինչո՞ւ է H₂–ը հավաքվում գլխիվայր ամանի տակ։
Քանի որ H₂–ը օդից շատ թեթև է և բարձրանում է վերև։ Հետևաբար հավաքվում է վերևից։
6. Ինչպե՞ս է փոխազդում H₂–ը մետաղական օքսիդների հետ։
Ջրածինը վերականգնում է մետաղական օքսիդները՝ վերցնելով դրանցից թթվածինը։
Օրինակ՝
CuO + H₂ → Cu + H₂O
7. Ինչու՞ է ջրածինը վերականգնող։
Քանի որ H₂–ը թթվածին է վերցնում նյութերից և ինքն օքսիդանում է՝ դառնալով H₂O կամ H⁺։
B. Թեստային առաջադրանքներ (պատասխաններ)
- b) ոչ բևեռային կովալենտ
- b) H₂O
- d) ամենաթեթև գազն է
- c) մետաղի և թթվի ռեակցիայից
II. Հալոգեններ (F₂, Cl₂, Br₂, I₂)
A. Հարցեր — Կարճ պատասխաններ
1. Ընդհանուր հատկությունները։
- Արտաքին շերտում ունեն 7 էլեկտրոն։
- Ուժեղ օքսիդացնողներ են։
- Գազային/հեղուկ/պինդ (F₂, Cl₂ — գազ, Br₂ — հեղուկ, I₂ — պինդ)։
- Միշտ երկատոմ (X₂) մոլեկուլներ են։
2. Արտաքին շերտի կառուցվածքը։
ns² np⁵ → 7 էլեկտրոն արտաքին շերտում։
3. Ինչո՞ւ են ուժեղ օքսիդացնողներ։
Քանի որ նրանց պակասում է ընդամենը 1 էլեկտրոն, և նրանք հեշտությամբ վերցնում են այն՝ վերածվելով X⁻ իոնների։
4. Ինչպես է փոխվում ակտիվությունը խմբում։
Վերևից ներքև նվազում է․
F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂
5. Քլորի ստացման 2 եղանակ։
- Աղային լուծույթի էլեկտրոլիզ։
- MnO₂ + HCl → Cl₂ (լաբորատոր եղանակ)
6. Հալոգենները + մետաղ → ?
Արտադրում են աղեր (հալոգենիդներ)։
Օր՝ 2Na + Cl₂ → 2NaCl
B. Թեստային առաջադրանքներ (պատասխաններ)
c) երկակի հատկություն՝ թթվային և օքսիդացնող
c) 7 էլեկտրոն
a) F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂
b) ֆտոր
b) դեղնավուն-կանաչավուն գազ
c) աղ (հալոգենիդ)
Դավիթ Սարգսյան 